REM-slaap: zo belangrijk is de droomfase

Voor velen van ons is slaap gewoon een toestand waarin we ons 's nachts bevinden. We vallen 's avonds in slaap en worden 's ochtends weer wakker. Maar wist je dat ons lichaam in de tussentijd verschillende fasen doorloopt? Van de diepe slaap hebben de meeste mensen al eens gehoord, maar hoe zit het met de REM-slaap?

Lees in dit artikel wat er achter de REM-slaap zit en waarom die zo essentieel is. We leggen ook uit wat er gebeurt als je die verwaarloost en helpen je met een paar tips om de kwaliteit van je REM-slaap te verbeteren. Want één ding staat vast: hij is onmisbaar voor ons en onze gezondheid!

Wat is REM-slaap?

De REM-slaap, ook wel droomfase genoemd, is een belangrijk onderdeel van de slaap. REM staat voor Rapid Eye Movement (Nederlands: snelle oogbewegingen), wat erop wijst dat onze ogen tijdens deze slaapfase snel heen en weer bewegen. Onze hartslag en ademhaling versnellen en we dromen in deze tijd bijzonder levendig en vaak surrealistisch of bizar.

Maar hoe past deze fase in de slaapcyclus en wat maakt haar zo bijzonder?

De REM-slaapfase in de slaapcyclus

De slaapcyclus is een complex proces dat uit verschillende fasen bestaat. Elke fase heeft haar eigen functie en duur:

• Fase 1 – inslaapfase: Als we ons overgeven aan de slaap, kan ons lichaam eindelijk tot rust komen en onze geest ontspannen. We voelen dat onze ademhaling vertraagt en onze hartslag rustiger wordt. Tegelijk daalt onze lichaamstemperatuur licht en ontspannen onze spieren. Het lichaam bereidt zich voor op de slaap; dit noemen we de eerste non-REM-fase.
• Fase 2 – lichte slaap: In de tweede non-REM-fase gaat het lichaam over in de lichte slaap. De hersenactiviteit neemt weliswaar af, maar we kunnen nog steeds prikkels van buitenaf waarnemen, waardoor we in deze fase bijvoorbeeld makkelijk wakker worden van geluiden. Het is echter ook mogelijk dat we dromen.
• Fase 3 – diepe slaap: In de derde non-REM-fase sluiten de hersenen zich af van prikkels van buitenaf en schroeven ze hun activiteit terug. Nu is het moeilijker om ons wakker te maken. In de diepe slaap voert ons lichaam namelijk belangrijke taken uit: het herstelt beschadigde cellen, versterkt het immuunsysteem en geeft belangrijke hormonen af.
• Fase 4 – REM-slaap: De hersenactiviteit neemt weer sterk toe, onze ogen bewegen snel heen en weer en we dromen intens.
• Een gezonde slaap bestaat uit alle fasen van de slaapcyclus. Met uitzondering van de inslaapfase doorlopen we ze in de vorm van een cyclus meerdere keren per nacht, tot we 's ochtends wakker worden. Eén cyclus duurt in totaal ongeveer 90 tot 110 minuten.

Bijzonderheden van de REM-fase

De REM-fase is een zeer actieve slaapfase die ongeveer 20 tot 25 procent van de totale slaaptijd uitmaakt. Na de geboorte hebben we ongeveer negen uur REM-slaap, maar tot ons 8e levensjaar neemt die tijd gestaag af, om zich uiteindelijk te stabiliseren op ongeveer twee uur per nacht. Omdat onze ogen in deze fase heel snel bewegen en we levendige dromen hebben, verbruikt ons lichaam bijzonder veel energie. Daarom zijn lichaamstemperatuur, bloeddruk, hersenactiviteit en hartslag hoger dan in andere slaapfasen.

REM-verlamming

Een ander effect is dat de spieren van armen en benen verlamd raken. Wat betekent dat? De spieren zijn volledig ontspannen en kunnen niet bewegen. Deze toestand heet REM-atonie of spierslapte en voorkomt dat we bewegen terwijl we dromen. Meestal merken we er niets van. Maar als we in deze fase door slaapproblemen wakker worden, de verlamming voelen en ons niet kunnen uiten, spreken experts van REM-verlamming. Voor wie het overkomt, kan dit een onaangename ervaring zijn.

REM-slaapgedragsstoornis

Bij slaapstoornissen kan ook een zogenaamde REM-slaapgedragsstoornis optreden: de spieren zijn ondanks de REM-fase niet verlamd, waardoor de betrokkenen in hun slaap ongecontroleerde bewegingen kunnen maken.

Het belang van REM-slaap voor ons en ons lichaam

Ieder mens droomt per nacht ongeveer twee uur, maar niet iedereen herinnert zich wat, of zelfs dát, hij of zij heeft gedroomd. Maar geen zorgen: het maakt niet uit of we ons onze dromen herinneren of niet, het belangrijkste is dat we dromen. Tijdens deze fase vinden namelijk tal van processen plaats die van groot belang zijn voor ons lichamelijk en geestelijk welzijn. Onze hersenen verwerken herinneringen en ordenen informatie die we in de loop van de dag hebben opgenomen. Dat komt vooral leerprocessen ten goede, omdat zo onze hersenprestaties en cognitieve vaardigheden verbeteren. Onderzoekers van de Universiteit van Tsukuba in Japan publiceerden hierover de resultaten van hun studie in het vakblad Neuron. Die wijzen erop dat onze hersenen tijdens de REM-slaap nieuwe neuronen en hersencellen vormen en het geleerde opslaan. Via de nieuw gevormde cellen nemen we tegelijk nieuwe informatie op.

Wist je dat we tijdens de slaap ook emoties verwerken? Daardoor kunnen we negatieve ervaringen makkelijker verwerken en achter ons laten, wat helpt om stress te verminderen en emotioneel in balans te blijven. Zo reguleren we onze emoties, terwijl onze stemming verbetert. De REM-slaap is dus onmisbaar. Maar wat gebeurt er als deze fasen te kort zijn?

Wat als je te weinig REM-slaap krijgt?

Tot de meest voorkomende gevolgen van een tekort aan REM-slaap behoren:

• Geheugenproblemen: We kunnen moeite hebben om dingen te onthouden of ons details te herinneren, omdat er tijdens de slaap geen nieuwe verbindingen zijn gevormd. Onderzoekers van de Swinburne University ontdekten in een studie dat een tekort aan REM-slaap ook kan leiden tot dementie.
• Stemmingswisselingen: Een kortere REM-slaap kan leiden tot emotionele instabiliteit. We kunnen sneller geïrriteerd zijn of ons somber voelen. Als dat zich opstapelt, ontstaan chronische stress, angstgevoelens of depressies. Maar ook prikkelbaarheid en agressie nemen toe.
• Slechte concentratie: Onze concentratie neemt af, wat op zijn beurt leerprocessen belemmert. We zijn moe, laten ons makkelijker afleiden en kunnen moeite hebben om ons te focussen, omdat onze gedachten snel afdwalen.
• Veranderingen in de eetlust: Onderzoekers van de Universiteit van Bern en het Inselspital Bern stelden vast dat te weinig REM-slaap onze eetlust beïnvloedt. Dat kan leiden tot eetstoornissen en overgewicht.

Houd er echter rekening mee dat de gevolgen per persoon sterk verschillen. Ze kunnen optreden, maar dat hoeft niet. Normaal gesproken heeft één nacht met te weinig REM-slaap geen ernstige gevolgen voor de gezondheid. Ons lichaam probeert die namelijk meestal de volgende nacht in te halen. Om het echter niet zover te laten komen, kunnen we zelf bijdragen aan een betere slaap.

3 tips voor een betere REM-slaap

Een tekort aan REM-slaap kan ernstige gevolgen hebben en de duur van deze fase wordt in grote mate beïnvloed door de slaapkwaliteit. Slecht slapen onderbreekt of verkort haar bijvoorbeeld. Daar zit ook goed nieuws in, want we kunnen onze slaapkwaliteit beïnvloeden door een goede slaaproutine op te bouwen.

Vaste bedtijden en slaapduur aanhouden

Een goede manier om dat te bereiken, is voldoende lang slapen en vaste bedtijden aanhouden. Probeer daarom elke dag op hetzelfde tijdstip naar bed te gaan. Dat helpt niet alleen om je lichaam in een ritme te brengen, maar effent ook de weg naar de REM-slaap. Vermijd opwekkende middelen zoals cafeïne of alcohol, omdat die de slaapkwaliteit verlagen.

Slaapomgeving en beddengoed: hoe verzwaarde dekens en therapiedekens kunnen helpen

Maak je slaapomgeving klaar voor een goede nachtrust: kies een comfortabele matras en kussens en houd de temperatuur in de kamer aangenaam koel (ongeveer 16-18 graden is optimaal). Bovendien moet de kamer donker zijn, zodat je ongestoord kunt slapen. Zelfs de straatlantaarn voor je raam kan de aanmaak van het slaaphormoon melatonine al remmen.

Een andere manier om je slaapkwaliteit te verbeteren, is het gebruik van een verzwaarde deken, ook bekend als therapiedeken. De gelijkmatige druk van de microfijne glaskralen voelt namelijk niet alleen als een zachte knuffel, maar helpt ons ook te ontspannen. Ons lichaam maakt daardoor gelukshormonen zoals oxytocine en serotonine aan. Deze hormonen zorgen ervoor dat we goed slapen en de volgende ochtend fit en ontspannen aan de dag beginnen.

De verzwaarde dekens van CURA zijn verkrijgbaar in verschillende gewichten, varianten en maten. Dankzij jarenlange ervaring en voortdurende verbetering helpen ze steeds meer mensen om tot rust te komen. Daarom is het de moeite waard om een therapiedeken uit te proberen en te zien of die ook jouw nachtrust kan ondersteunen.

Lees meer over de verzwaarde deken: verzwaarde dekens tijdens de zwangerschap

De juiste voeding en beweging

Een evenwichtig voedingspatroon met veel fruit, groente en volkorenproducten levert het lichaam belangrijke voedingsstoffen en zorgt ervoor dat je je goed voelt. Ook regelmatig bewegen helpt om het lichaam te ontspannen en de slaap te verbeteren.

Het is daarbij belangrijk om niet vlak voor het slapengaan te sporten, omdat dat eerder opwekkend dan ontspannend werkt. Dat geldt vooral voor intensievere vormen van training. Heel geschikt is bijvoorbeeld een yoga- of stretchsessie in de avond, om het lichaam zachtjes te rekken en te ontspannen.

Conclusie: droom jezelf fit en gezond

De REM-slaap speelt een doorslaggevende rol voor onze lichamelijke en geestelijke gezondheid. In deze droomfase verwerken we niet alleen wat we hebben meegemaakt, maar ook emoties en gedachten. Tegelijk vinden er belangrijke processen in het lichaam plaats die onze cognitieve vaardigheden en onze gezondheid beïnvloeden.

Let daarom op een goede slaaphygiëne, creëer de optimale omgeving voor een goede nachtrust en bereid je voor op een verkwikkende nacht. Het motto is: droom jezelf fit! Want alleen wie genoeg droomt, kan ook uitgerust en vol energie aan de dag beginnen.