O ADHD, autyzmie i nowych wytycznych
ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) i autyzm to częste zaburzenia występujące na całym świecie, zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Dokładne przyczyny tych zaburzeń nie są w pełni poznane, ale wiadomo, że istotną rolę odgrywa połączenie czynników genetycznych i wymagań otoczenia. Szacuje się, że na świecie ADHD ma około 5–7% wszystkich dzieci i 3% dorosłych, natomiast autyzm dotyczy 1–2% wszystkich dzieci i dorosłych.
Szwedzki Krajowy Urząd Zdrowia i Opieki Społecznej, Socialstyrelsen, opublikował nową wersję szwedzkich krajowych wytycznych dotyczących ADHD i autyzmu, po raz pierwszy wydanych w październiku 2022 roku. Najnowsza wersja, opublikowana 19 marca 2024 roku, zawiera łącznie trzynaście nowych zaleceń, opracowanych po konsultacjach z niemal 500 specjalistami. Zaktualizowane wytyczne obejmują też kilka ważnych nowych zaleceń dotyczących wsparcia poznawczego i leczenia problemów ze snem, w tym stosowania kołder obciążeniowych.
Wsparcie poznawcze
Po raz pierwszy pojawiły się wskazówki dotyczące oferowania wsparcia poznawczego osobom z ADHD lub autyzmem. Oznacza to pomoc w organizowaniu codziennych zadań, pilnowaniu czasu oraz przypomnienia, które pomagają być bardziej samodzielnym i zaangażowanym w codzienne życie. Takie wsparcie jest szczególnie korzystne dla dzieci, ponieważ może zapobiec trudnościom w późniejszym życiu.
Stosowanie kołder obciążeniowych
W przeszłości wielokrotnie dyskutowano, czy kołdry obciążeniowe lub koce obciążeniowe mogą pomóc poprawić sen. Nowe wytyczne wskazują, że dorośli z ADHD lub autyzmem i poważnymi problemami ze snem mogą odnieść korzyść ze stosowania kołdry obciążeniowej. Dotyczy to sytuacji, gdy wsparcie w wypracowaniu zdrowych nawyków snu, np. dostosowanie otoczenia do snu i prowadzenie dziennika snu, nie przyniosło wyraźnej poprawy. Dlatego kołdrom obciążeniowym i kocom obciążeniowym nadano wysoki priorytet w przypadku dorosłych w ogóle, a szczególnie osób z autyzmem, ponieważ ich trudności są zwykle poważniejsze niż u osób z ADHD.
Obecnie prowadzone są dalsze badania nad skutecznością kołder obciążeniowych w przypadku dzieci. Dlatego Socialstyrelsen zaleca kołdry obciążeniowe dla dzieci z ADHD lub autyzmem pod warunkiem częstej oceny efektów. Ponadto zaleca je zasadniczo dzieciom powyżej piątego roku życia, które mają poważne problemy ze snem i nie odnoszą wystarczających korzyści z poprawy higieny snu.
Badanie opublikowane w 2023 roku analizowało wpływ koców obciążeniowych na dzieci z ADHD i sugeruje, że rzeczywiście mogą one pomóc dzieciom z ADHD i problemami ze snem łatwiej radzić sobie w codziennym życiu.
Znaczenie nowych wytycznych
Wytyczne są ważne, ponieważ dotyczą nie tylko samych narzędzi, ale też uznania, jak istotne jest podejście do ADHD i autyzmu z wykorzystaniem szerokiego wachlarza form wsparcia. Mają pomóc specjalistom ochrony zdrowia i pomocy społecznej w podejmowaniu lepiej uzasadnionych decyzji o podziale zasobów, ale są też dobrym źródłem informacji dla osób i rodzin poszukujących dodatkowych możliwości wsparcia.
Wytyczne uznają również kołdry obciążeniowe za skuteczne narzędzie w leczeniu problemów ze snem związanych z ADHD i autyzmem.
Ostatecznym celem jest poprawa i ułatwienie codziennego życia osób z ADHD lub autyzmem oraz ich rodzin dzięki podkreśleniu wartości wczesnego wsparcia i dopasowanych rozwiązań, takich jak pomoce poznawcze i kołdry obciążeniowe.
„W szkole, a później także w życiu zawodowym, stawia się wysokie wymagania dotyczące elastyczności poznawczej i społecznej, a te wymagania nie zawsze odpowiadają naszym możliwościom. Nasze mózgi nie wydają się przygotowane na takie obciążenie, zwłaszcza jeśli mamy zaburzenie neurorozwojowe”.
– Evelyn Andersson, kierownik projektu prac nad wytycznymi w Socialstyrelsen
Dlaczego właściwe wsparcie jest ważne
Dzisiejsze wymagania społeczne i normy mogą być wyzwaniem dla dorosłych i dzieci z ADHD lub autyzmem, co może wpływać na życie rodzinne, relacje, edukację i pracę. Szkoły i miejsca pracy często wymagają na przykład umiejętności społecznych, zdolności planowania i elastyczności, którym osobom z tymi zaburzeniami może być trudno sprostać. Aby wspierać pozytywne doświadczenia w szkole, dzieci zmagające się z ADHD i autyzmem powinny otrzymywać właściwe wsparcie, dopasowane do ich trudności i mocnych stron. W ten sposób można znacząco ograniczyć ryzyko wczesnych niepowodzeń, które mogą prowadzić do narastających trudności w dalszym życiu.
Podsumowując: poważnym społecznym, psychicznym i fizycznym konsekwencjom u dorosłych i dzieci z ADHD i autyzmem mogą przeciwdziałać wspierające i dostosowane otoczenie, wczesne wykrycie oraz leczenie. Dlatego dopasowane wsparcie i interwencje są tak niezwykle ważne.
Pełną treść wytycznych i towarzyszący im komunikat prasowy (w języku szwedzkim) znajdziesz na stronie internetowej Socialstyrelsen.
Źródła:
Socialstyrelsen (Szwedzki Krajowy Urząd Zdrowia i Opieki Społecznej):
Wytyczne dotyczące ADHD & autyzmu – pełna treść (w języku szwedzkim)
Komunikat prasowy o publikacji (w języku szwedzkim)
